De cijfers over 2012 liegen er niet om. BirdLife International meldt dat 37 boerenlandvogelsoorten sinds 1980 met gemiddeld 52% zijn afgenomen – ruim 300 miljoen vogels minder, met de patrijs (95% afname in Nederland) en de grutto (60% afname) in de kopgroep van snelste dalers. Voor de grutto wordt die achteruitgang in september nog eens concreet gemaakt: van de 13.000 kuikens die jaarlijks nodig zijn om de populatie op peil te houden, wordt er nog maar de helft vliegvlug. Vogelbescherming Nederland rekent voor dat het aantal broedvogels op het boerenland in vijftig jaar tijd met ruim 60% is gedaald. “Het is twee voor twaalf”, zegt directeur Fred Wouters – de veldleeuwerik die hij als kind overal hoorde zingen, is nu bijna verstomd.
Ondertussen verschuift het wetenschappelijke fundament onder het neonicotinoïdendebat. In juli erkent EFSA voor het eerst de kern van wat toxicoloog Henk Tennekes al jaren beweert: dat langdurige blootstelling aan zeer lage doses van deze insecticiden dodelijk kan zijn voor bijen. “Het werk van de Nederlandse toxicoloog Henk Tennekes wordt nu omarmd door EFSA. Een grote doorbraak”, aldus onderzoeker Jeroen van der Sluijs. Staatssecretaris Bleker had nog in maart aan de Kamer laten weten dat Tennekes’ artikelen “geen ander licht” wierpen op eerdere beoordelingen – een terughoudendheid die met deze erkenning steeds moeilijker houdbaar wordt, ook al blijft het Ctgb bij zijn eerdere oordeel over de Nederlandse toelatingen.
Tegen het einde van het jaar begint de politieke druk zich op te stapelen. Een rapport van de EU-commissie milieu, volksgezondheid en voedselveiligheid concludeert dat de bijensterfte deels aan neonicotinoïden moet worden toegeschreven en dat de toelating opnieuw beoordeeld moet worden. In het Verenigd Koninkrijk komt een parlementaire onderzoekscommissie tot een nog hardere conclusie: Europese regelgevers hebben willens en wetens weggekeken van bewijs dat imidacloprid zich in de bodem kan opstapelen tot dodelijke niveaus, tien keer boven de Europese veiligheidsgrens. Frankrijk, Duitsland, Italië en Slovenië hebben al middelen geschorst; het Verenigd Koninkrijk en Nederland wachten nog af. Het is de opmaat naar het jaar waarin Europa uiteindelijk wel zal ingrijpen.