Het jaar waarin het inzicht doorbrak dat drong wereldwijd door dankzij vrijwilligerswerk uit Duitsland. Amateur-entomologen van de Entomologische Verein Krefeld hadden sinds 1989 op tientallen locaties in Noordrijn-Westfalen met ‘malaisevallen’ de biomassa van vliegende insecten gewogen – onder meer op het terrein van boer Paul Nothers, die al jaren voor het insectensterven waarschuwde. Onderzoekers van de Radboud Universiteit analyseerden deze 27 jaar aan data en publiceerden in PLOS ONE een afname van gemiddeld 76 procent, oplopend tot 82 procent in de drukke hoogzomer – ook in beschermde natuurgebieden. Het bericht ging de wereld over en zette het woord ‘insectenapocalyps’ definitief op de kaart: ‘a whole giant ecosystem is collapsing’, schreef Scientific American aan het einde van het jaar.
Op het beleidsfront leek de doorbraak dichterbij te komen. In maart stelde de Europese Commissie voor om de neonicotinoiden imidacloprid, clothianidine en thiamethoxam definitief te verbieden in de open teelt – een voorstel dat via gelekte documenten bij The Guardian naar buiten kwam en een jaar later daadwerkelijk tot een verbod zou leiden. Maar in Nederland remde minister Schouten af: in december liet ze de Tweede Kamer weten het Commissievoorstel ‘prematuur’ te vinden zolang niet duidelijk was welke risico’s de alternatieve middelen met zich meebrachten.
Onderliggend bleef het Nederlandse landschap leeglopen: van de grutto, de nationale vogel, vlogen in 2017 zo’n 12.000 jongen uit – ruim onder de 18.000 die nodig zijn om de populatie van 34.000 paar op peil te houden – en de nieuwe Rode Lijst liet zien dat negen broedvogelsoorten inmiddels uit Nederland waren verdwenen en 87 andere bedreigd werden. Ondertussen sleepte ook het glyfosaatdossier zich voort: nadat het Europees Chemicaliënagentschap ECHA de stof in maart niet-kankerverwekkend classificeerde, ontstond in het Europees Parlement in oktober tijdens een hoorzitting over de ‘Monsanto Papers’ felle kritiek op de onafhankelijkheid van diezelfde EFSA- en ECHA-beoordelingen.