Jaaroverzicht 2016: een verdampt verbodsdreigement, en het schandaal van de zelfgeschreven glyfosaatbeoordeling

Het jaar begon met een stevig dreigement. Staatssecretaris Martijn van Dam dreigde in januari met een verbod op imidacloprid in de glastuinbouw als telers de normoverschrijdingen in het oppervlaktewater niet voor maart zouden terugdringen – een dreigement dat zijn voorgangster Dijksma een jaar eerder ook al had geuit. Tegen het einde van het jaar bleek van dat dreigement weinig meer over: op een oproep van de SP om alsnog een verbod in te stellen, verwees Van Dam in december enkel naar Europese regelgeving en het oordeel van het Ctgb – terwijl toxicoloog Henk Tennekes datzelfde jaar had aangetoond dat de grutto in het Wormer- en Jisperveld, een van de belangrijkste broedgebieden van Nederland, wegkwijnde door verontreiniging van het gebied met imidacloprid.

Elders in Europa nam de druk juist toe. De Franse Assemblee nationale stemde in maart voor een volledig nationaal verbod op neonicotinoiden per september 2018, en tegen het einde van het jaar leidde een nieuw, ongunstig EFSA-advies over de resterende toepassingen van clothianidine en imidacloprid tot koppen dat de neonicotinoiden een totaal EU-verbod tegemoet gingen – de aanloop naar het verbod dat twee jaar later daadwerkelijk zou volgen.

Het jaar leverde ondertussen ook een schandaal op rond de andere grote landbouwgifzaak. Onderzoeksjournalistiek onthulde dat Monsanto’s eigen Glyphosate Task Force grote delen van de tekst had aangeleverd voor het Duitse BfR-rapport waarop de Europese veiligheidsbeoordeling van glyfosaat was gebaseerd – inclusief het schrappen van drie bevolkingsstudies die een verhoogd kankerrisico bij boeren lieten zien. Mede daardoor kreeg glyfosaat niet de gebruikelijke volledige herbeoordeling, maar een noodgreep van hooguit twee jaar verlenging in afwachting van een nieuwe ECHA-beoordeling. En op de grond bleef het resultaat van jaren vrijwillig weidevogelbeheer mager: in Friesland bleek de inzet van ruim 800 boeren op 15.000 hectare de weidevogelstand niet te keren – de tureluur bleef stabiel, maar grutto, scholekster en kievit gingen verder achteruit.